Hai ngày lễ văn học đáng nhớ được kỷ niệm hàng năm vào nửa cuối tháng 11: Fyodor Mikhailovich Dostoevsky sinh ngày 11 tháng 11, và LeV Nikolayevich Tolstoy qua đời ngày 20 tháng 11.


Nhiếu người luôn tự hỏi tại sao hai tên tuổi này, khi nói đến văn học, lại trở thành biểu tượng chính của Nga trên toàn thế giới. Không phải Pushkin, người được coi là "tất cả của chúng ta", không phải Gogol, không phải Turgenev, không phải Chekhov, không phải Sholokhov, không phải Bulgakov, không phải Solzhenitsyn... Tất cả họ đều được đánh giá cao ở các mức độ khác nhau và vì những lý do khác nhau, còn Chekhov nữa với tư cách là một nhà viết kịch gần như ngang hàng với Shakespeare…

Nhưng hãy hỏi bất kỳ ai ở nước ngoài kể tên hai nhân vật văn học Nga quan trọng nhất, thì 99 trên 100 câu trả lời sẽ là Tolstoy và Dostoevsky. Hai vị thánh ngang hàng với các tông đồ như Peter và Paul, những thiên tài của văn học Nga.

Nhưng tại sao?

Đôi khi, có vẻ như đó chỉ đơn giản là một khế ước của thế giới. Như bức tranh chính là Mona Lisa, nhà thờ chính là Notre Dame, vở kịch chính là Hamlet, và… hai người Nga nổi tiếng nhất là Tolstoy và Dostoevsky.

Nhưng điều đó không đúng. Hai người này đã nói (viết) điều gì đó cho tận đến hôm nay vẫn còn làm cả thế giới phấn khích...

Ai cũng biết rằng, mặc dù họ làm việc cùng thời và rất quan tâm đến tác phẩm của nhau, nhưng họ chưa bao giờ gặp mặt nhau. Tolstoy sống ở Yasnaya Polyana hoặc Moscow, Dostoevsky ở St. Petersburg hoặc nước ngoài. Những địa điểm khác nhau, không có điểm chung. Nhưng ít nhất hai lần họ có thể đã gặp gỡ và làm quen, rồi cả hai lần đều xảy ra những sự cố đáng tiếc. Như thể có ai đó đã can thiệp. Lần đầu tiên, vào cuối những năm 1870, họ được cho là sẽ được giới thiệu bởi nhà phê bình N.N. Strakhov, người đã liên lạc và trao đổi thư từ với cả hai người.

Tại một buổi diễn thuyết của nhà triết học trẻ tuổi lúc bấy giờ là Vladimir Solovyov, nơi cả hai người đều tham dự, nhiệm vụ của Strakhov là giới thiệu họ với nhau. Dù sao thì đó cũng là thế kỷ 19, thời mà việc giới thiệu người khác có những nghi thức nhất định. Strakhov không giới thiệu họ... Sau này ông ta tuyên bố rằng Tolstoy đang trong tâm trạng không tốt và yêu cầu ông ta không giới thiệu ai cả. Nhưng sau đó Tolstoy lại tức giận với Strakhov vì điều này.

Họ dự định gặp lại nhau lần khác tại một loại "hội nghị" của giới trí thức Nga trong dịp khánh thành tượng đài Pushkin ở Moscow vào mùa hè năm 1880, nơi Dostoevsky đã đọc bài diễn văn nổi tiếng về Pushkin. Nhưng Tolstoy từ chối tham dự vì nguyên tắc. Ông đã trải qua một "cuộc cách mạng tinh thần", và Pushkin, với tư cách là một nhà văn dành cho giới thượng lưu chứ không phải cho người dân, đã trở nên không hấp dẫn đối với Tolstoy.

Ngược lại, Dostoevsky từ chối đến Yasnaya Polyana, điều mà ông đã được thúc giục thực hiện, vì lý do vô lý là ông được cho biết rằng Tolstoy đã "phát điên" ở Yasnaya Polyana. Và sáu tháng sau, Dostoevsky qua đời, thế là vấn đề đã khép lại mãi mãi.

Tolstoy nói ông đã khóc khi hay tin Dostoevsky qua đời. Nhưng tất cả những điều này chỉ là những tư liệu trong cuộc đời của hai thiên tài. Điều quan trọng hơn nhiều là họ đã nghĩ gì về thế giới, về Chúa và về con người. Điều này đặc biệt quan trọng với ngày hôm nay, khi nước Nga, toàn thế giới và mỗi cá nhân đều đang trải qua những biến động đáng kể.

Ví dụ, mỗi người trong hai người ấy sẽ phản ứng ra sao trước các sự kiện ở Ukraine, ở châu Âu, trước vấn đề chiến tranh và hòa bình, trước câu hỏi thường xuyên được đặt ra về sự cần thiết của án tử hình, trước sự thắng thế của Trí tuệ Nhân tạo, trước thế giới blog, trước những người di cư, trước lòng yêu nước và chứng sợ Nga, và trước tất cả những gì mà cả người Nga và toàn thể nhân loại đang thảo luận trong chương trình nghị sự hiện nay.

Thiết tưởng sẽ là những  ý kiến hay nếu nghiên cứu kỹ mỗi câu hỏi. Chúng sẽ hữu ích và mang tính hướng dẫn hơn nhiều so với tất cả những "quan điểm" bất tận trên internet, nơi ai cũng có thể bày tỏ bản thân theo bất kỳ cách nào họ thích.

Chỉ vài ngày trước khi Dostoevsky qua đời, bà dì của Tolstoy- Alexandra Andreyevna Tolstaya, một người bạn của Dostoevsky, đã cho ông xem một bức thư từ cháu trai mình, trong đó Tolstoy có thể đã bày tỏ quan điểm của mình về các chủ đề có liên quan vào thời điểm đó. Theo hồi ức của bà dì này, khi đọc bức thư ấy, Dostoevsky đã ôm đầu và thốt lên: "Không đúng! Không đúng!". " Dostoevsky không hề đồng cảm với bất cứ một suy nghĩ nào của Lev Tolstoy..."

 Dostoyevsky muốn nói gì với cụm từ "không đúng!"?.

Khi cuốn “Anna Karenina” được xuất bản riêng vào năm 1878, với phần Tám, trong đó Konstantin Levin và cha vợ của ông, vị hoàng tử già Shcherbatsky, lên tiếng phản đối việc gửi lính tình nguyện Nga tham gia Chiến tranh Serbia-Thổ Nhĩ Kỳ để bảo vệ "các giá trị Slav", Dostoevsky đã dành một vài mục trong "Nhật ký nhà văn" của mình để phân tích cuốn tiểu thuyết, và đặc biệt là đoạn văn này.

Thứ nhất, Dostoyevsky nhận xét một cách sắc sảo rằng “Anna Karenina” là cuốn tiểu thuyết Nga đầu tiên sẽ không hề xấu hổ khi ra mắt ở châu Âu. Thứ hai, ông kiên quyết lên án "chủ thuyết hòa bình" mà nhân vật của Tolstoy theo đuổi, trong đó anh ta nhìn thấy ý tưởng tương lai ở quan niệm " không chống cái ác bằng bạo lực". Vào thời điểm đó, Tolstoy vẫn chưa lên án chiến tranh như thế. Nói chung, Tolstoy vẫn  là tác giả của "Những câu chuyện Sevastopol" và cuốn sử thi trận mạc đồ sộ "Chiến tranh và Hòa bình".

Nhưng Dostoevsky nhìn xa hơn những người khác. Nếu một "người Thổ Nhĩ Kỳ" giả định nào đó tấn công một đứa trẻ Slav, thì "hãy giết tên Thổ Nhĩ Kỳ đó!" - lập trường của Dostoyevsky là như vậy. Nếu cần phải chiến đấu để bảo vệ "các giá trị Slav", thì hãy chiến đấu.

Nhưng chẳng bao lâu sau, Dostoevsky đã rời bỏ thế giới này. Chưa đầy một tháng trước khi ông qua đời, khi chứng kiến vụ ám sát Alexander II bởi những người thuộc phong trào “Ý chí Nhân dân”, điều mà N.N. Strakhov, trong một bức thư gửi Tolstoy, gọi là "vụ ám sát trên lý thuyết".

TÔ HOÀNG chuyển ngữ từ tiếng Nga