Thực tế hiện nay, không mấy ai tin các tác giả mạnh miệng yếu chân có khả năng chạy đủ một vòng sân vận động cấp xã. Thế nhưng, mỗi mùa World Cup thì không thể phủ nhận tình yêu bộ môn thể thao vua được thể hiện rất đặc biệt qua thơ.
Mùa World Cup dĩ nhiên thi ca không thể so sánh với mức độ lan tỏa đại chúng như danh ca Sakira hát “Waka waka” hoặc “Dai dai”. Tuy nhiên, mối duyên giữa thi ca và bóng đá trong mùa World Cup cũng khá thú vị, như cách nhà thơ Đinh Hùng (1920-1967) quan niệm: “Đá bằng chân mà thiên hạ cúi đầu/ Cầu vương làm lệch địa cầu”.
Trong giới
văn chương, chỉ có một nhân vật xuất thân từ cầu thủ chuyên nghiệp là nhà văn Albert
Camus (1913-1960, giải thưởng Nobel văn học năm 1957). Thực tế hiện nay, không
mấy ai tin các tác giả mạnh miệng yếu chân có khả năng chạy đủ một vòng sân vận
động cấp xã. Thế nhưng, mỗi mùa World Cup thì không thể phủ nhận tình yêu bộ
môn thể thao vua được thể hiện rất đặc biệt qua thơ.
Từ ngày
các loại Tin Nhanh đồng hành mùa World Cup, thì số lượng thơ viết về bóng đá có
cơ hội bùng nổ. Theo thống kê sơ lược, hai tác giả làm thơ về bóng đá nhiều nhất
là nhà thơ Bùi Chí Vinh và nhà thơ Phạm Văn Tình. Có khoảng 300 bài thơ viết về
bóng đá, nhà thơ Bùi Chí Vinh bày tỏ: “Bình sinh ta đã mê bóng đá/ Lỡ mê banh từ
lúc lọt lòng /Nằm bụng mẹ mơ thành cầu thủ/Ngả bàn đèn ta sút 1-0”.
Năm nay đã
ở tuổi 72, nhà thơ Bùi Chí Vinh không còn đủ sức khỏe để xem trực tiếp và bình
luận nhanh các trận bóng đá. Thế nhưng, thơ ông viết về bóng đá vẫn khiến giới
mộ điệu thích thú. Ông có cách riêng để cân đong bóng đá với các quan hệ xã hội
“Có thể mọi thứ không giống như toán học/ Mà kết thúc bất ngờ như bố cục một
bài thơ”, và rút tỉa câu chuyện cá nhân: “Đời sống có gì hơn quả bóng/ Tay trơn
không níu được bao giờ/ Hạnh phúc có hơn gì quả bóng/ Lủng mấy lần xì hết ước
mơ…/ Quả bóng tròn như thể công danh/ Anh chụp suốt một đời không dính/ Chỉ
thương thầm những cọng cỏ xanh/ Không lớn nổi trên sân mùa lạnh”.
Nhà thơ Phạm
Văn Tình là một Phó giáo sư – Tiến sĩ chuyên ngành ngôn ngữ. Ông cũng sinh năm Giáp
Ngọ 1954 như nhà thơ Bùi Chí Vinh, nhưng đã qua đời vào năm ngoái. Di sản nhà
thơ Phạm Văn Tình có tập thơ “Không theo quỹ đạo lăn” xuất bản năm 2021, được
tuyển chọn từ hơn 200 bài thơ viết về bóng đá của ông: “Trái bóng vẫn cứ lăn rõ
ràng trên sân cỏ/ Rất vô tư, không thiên vị dối lừa/ Giọt nước mắt và nụ cười,
tất cả đều chân thực/ Nỗi vui buồn và những ước mơ”.
Cách đây
32 năm, mùa World Cup 1994 tổ chức tại Mỹ. Nhân dịp giao lưu văn chương ở Mỹ
vào cùng thời điểm diễn ra vòng chung kết bóng đá thế giới, nhà thơ Trần Đăng
Khoa đã cùng nhà văn Tô Nhuận Vỹ, nhà thơ Phạm Tiến Duật và nhà thơ Nguyễn
Quang Thiều tranh thủ mua vé xem World Cup ở thành phố Boston. Sau khi trải
nghiệm, nhà thơ Trần Đăng Khoa tường thuật: “Sân vận động Foxboro chỉ là cái
nong tằm nhộn nhạo. Vâng, nó đúng là một cái nong tằm. Có điều tằm nhiều mà dâu
ít. Lúc nhúc có đến hơn hai chục con tằm hung hãn mà chỉ có mỗi một lá dâu non,
là cái quả bóng mỏng dinh dính và bé như cái mắt muỗi. Thế nên cứ nháo nhào
nhào. Làm sao tôi biết được con tằm nào là Maradona kia chứ”.
Khác hẳn
nhà thơ Trần Đăng Khoa, nhà thơ Anh Ngọc rất am tường bóng đá. Nhà thơ Anh Ngọc
thường được mời bình luận bóng đá, Từng có hai cuốn sách lấy cảm hứng từ bóng
đá là “Trời xanh trên cỏ xanh” và “Ba cuộc đời một trái bóng”, nhà thơ Anh Ngọc
có những câu thơ lả lướt bay theo trái bóng thật xao xuyến: “Ơi tiếng hát như một
niềm thúc dục/ Và lại như tiếc nuối một điều gì/ Nơi trái bóng, tình yêu và tuổi
trẻ/ Ba mươi ngày hạnh phúc đến rồi đi/ Em đã hát như một thời thơ dại/ Giọng
khàn đi vì tiếng khóc câu cười/ Ru giấc mơ của những nhà vô địch/ Ru nỗi buồn,
ru cả những niềm vui”.
Gần như
thành thông lệ, mỗi mùa World Cup, khi trái bóng bắt đầu lăn trên các sân cỏ thì
nhiều nhà thơ Việt Nam cũng ngả nghiêng vần điệu đong đưa cùng những đường chuyền,
lắc lư với những quả phạt góc, hồi hộp như trái tim sắp rớt bịch xuống chấm phạt
đền. Nếu chịu khó chọn lọc, có thể in được một tuyển thơ chủ đề bóng đá tương đối
thú vị. Xin được nêu ba ví dụ. Nhà thơ Nguyễn Duy ca ngợi: “Quả bóng buồn tênh
qua chân các anh/ Bay lên mà thành nghệ thuật/ Và cú đá người đời không ưa/ Các
anh biến hóa ra cái đẹp”. Nhà thơ Trương Nam Hương phát hiện: Sân cỏ làm dịu
cơn đối đầu chính khách/ Để chuyển thành đối trọng những bàn chân”. Còn nhà thơ
Nguyễn Vũ Tiềm chiêm nghiệm: “Con vừa mới xỏ giầy vào hiệp nhất/ Trận đấu đời
cha đã cuối hiệp nhì/ Chiếc đồng hồ, người trọng tài nghiêm khắc/ Phút rời sân
không thể níu thêm giờ”.
Nước Anh
có nền bóng đá lâu đời nhất hành tinh, nên mảng văn chương liên quan đến bóng
đá của họ cũng có sự phong phú và đa dạng đáng kể. Nhà viết kịch Tom Stoppard từ
năm 1977 đã đưa lên sân khấu vở diễn “Lỗi nhà nghề” được coi như một
vở kinh điển trong giới kịch nghệ. Đến năm 1990, công chúng Anh còn có thêm một
vở kịch lấy nguyên mẫu một thần tượng bóng đá của họ là “Một buổi chiều với
Gary Lineker”. Thế nhưng, lừng lẫy nhất phải nhắc đến tiểu thuyết “Cơn sốt
sân cỏ” của Nick Hornby nói về tình yêu bóng đá cháy bỏng đam mê. Tuy nhiên, lịch
sử bóng đá Anh chưa ghi nhận cầu thủ nào ra mắt tập thơ. Riêng Việt Nam, đã có
tập thơ “Cứa lòng” của danh thủ Ba Đẻn – Nguyễn Thế Anh, do Nhà xuất bản Dân
Trí ấn hành.
Danh thủ
Ba Đẻn (sinh năm 1949) lấy tên tập thơ “Cứa lòng” không phải không có liên quan
đến sự nghiệp sân cỏ của ông. Bởi lẽ, cứa lòng là kỹ thuật sút để đưa trái bóng
đi theo đường cong hoặc đường chéo. Đồng thời, cứa lòng là cách sút bóng xoáy,
kỹ thuật vòng cung, cứa lòng thường được sử dụng trong các tình huống đá phạt,
dứt điểm ở ngoài vòng cấm hay căng ngang vào khung thành đối phương.
Đọc tập
thơ “Cứa lòng”, người hâm mộ càng thêm thấu hiểu và càng thêm quý trọng danh thủ
Ba Đẻn. Bởi lẽ, ông đã hiện diện đầy đủ hơn trước mắt công chúng, bằng một hình
ảnh đa tài và đa cảm: “Gió thổi mạnh như trăm nghìn mũi nhọn/ Đâm thủng da
và xuyên thấu cả tim/ Anh bình thản như tâm hồn hóa đá/ Chỉ đôi mắt
buồn thương nhớ một cánh chim”.
TUY HÒA
