Ở đâu còn cuộc sống con người, ở đấy nghệ thuật còn đất sống



Nikita Mikhalkov, diễn viên kiêm đạo diễn trác việt, gương mặt cuối cùng của nền điện nh Nga- Xô Viết, cho đến hôm nay vẫn còn làm việc đầy hiệu quả trong hai thập kỷ nhiều thay đổi của nước Nga. Mới đây, Nikita Mikhalkov vừa có bài phát biểu với Học viên Viện Điện ảnh Quốc gia Nga về tình hình văn hóa Nga nói chung, về điện ảnh đương đại thế giới hôm nay...


Làm sao để trở thành kinh điển?

Sau vở kịch "Những kẻ biến hóa" hay vở "12" mọi người rời khỏi rạp và nói rằng đây là một giọng điệu mới ở sân khấu, tôi đã thật sự sửng sốt. Đây không phải là một giọng điệu mới! Đó là một giọng cũ được nói tốt hơn thôi. Đấy là điều phân biệt trường phái diễn xuất của Nga với tất cả những trường phái tuyệt vời khác - tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Ý (tất nhiên, có những ngôi sao như Vittorio Gassman, Marcello Mastroianni, Alberto Sordi, Claudia Cardinale, Hugo Tognazzi, nhưng, nói chung ra , bản thân trường phái Ý không rất mạnh). Đây là một nhà hát tâm lý của Nga. Trong đó không loại trừ các dạng sắc sảo, những tìm kiếm, nhưng loại trừ hoàn toàn ý muốn " tùy tiện, bắt chước người khác". Khi đằng sau những thứ bạn làm không có gì, ngoại trừ mong muốn gây bất ngờ, đấy là cái chết. Điều này thật tai hại!nó sẽ trôi qua rất nhanh chóng.

Một người phụ nữ đã viết cho tôi trong một bức thư rằng nghệ thuật thực sự là thứ mà bạn muốn xem, muốn nghe hoặc muốn đọc lại. Điểm mạnh của Mozart, Dostoevsky, Chekhov, Bunin, Mussorgsky là gì? Thực tế là họ làm nảy sinh mong muốn nghe, đọc lại chúng. Điều này được tiếp tục từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ thế kỷ này sang thế kỷ khác. Điều này có nghĩa có điều gì đó trong tác phẩm của họ là một câu hỏi thường trực mà con người ta phải đối mặt.

Về nguyên tắc, như tôi đã nói nhiều lần, tất cả các câu hỏi đã được đặt hết ra rồi. Mọi điều. Mọi câu hỏi. Mọi Yêu cầu. câu trả lời cho chúng có thể khác nhau. Bởi vì thời gian thay đổi, công nghệ mới xuất hiện. Vậy đấy, các câu hỏi vẫn như cũ! Sự sống, cái chết, tình yêu, cha mẹ, con cái, bệnh tật, hiện tượng tự nhiên, mối quan hệ với Chúa. Và những nghệ sĩ vĩ đại nhất đều vĩ đại bởi họ đã giải mã chúng một cách chính xác. Hầu như chỉ riêng mình Pushkin là cảm nhận, thấu hiểu được cuộc sống tinh thần con người là như thế nào. “Một món quà vô bổ, một món quà tình cờ- cuộc sống, tại sao anh lại trao cho em?”. Nó được viết khi Pushkin 29 tuổi! Và ở tuổi 37, nhà thơ đã mất. Lermontov, người đã viết “Cánh buồm trắng đơn độcvào năm 18 tuổi, cũng mất năm mới 26 tuổi (!).

 

Bí ẩn về Chekhov

Chekhov đối với tôi giống như con đường xuyên qua một cánh đồng cỏ mọc um tùm. Khi gió thổi, không nhìn thấy con đường này. Bạn chỉ nhận ra nó khi bạn đứng trên con đường đó. Và bạn chỉ có thể hiểu con đường này dẫn bạn đến đâu khi bạn đi dọc theo nó.

Đy, Chekhov đối với tôi là một con đường như vậy. Ông ấy không tạo áp lực cho bạn như Dostoevsky vĩ đại hay Tolstoy lỗi lạc, ông ấy nhẹ nhàng truyền cảm hứng cho bạn bằng những điều ông ấy muốn nói.

Ông ấy không làm cho bạn phải tin vào chính mình, ông ấy không khẳng định bất cứ điều gì như Tolstoy đã khẳng định, đã thuyết phục người đọc của mình. Chekhov muốn bạn cảm nhận được ông ấy, để chính bạn đến với ông ta, chứ không phải ông ta tìm đến gặp bạn. Và sự chuyển động này đối với nhà văn là rất quan trọng.

 

Nền điện ảnh hiện đại đang gặp vấn đề gì?

Tôi cố gắng xem mọi thứ điện ảnh. Và tôi đang xem lại những gì đây ? Đó là những gì tôi không hiểu chúng đã được thực hiện như thế nào. Hãy nói xem Alexei Petrenko đã nhập vai ra sao? Hay Oleg Menshikov của 20 năm trước? Hay như cách Mastroianni thể hiện trong phim “8 rưỡi” bạn hít thở nó như hít thở ôxy. Tôi có thể liên tục xem lại “Bố già” của Coppola - một bộ phim tài năng  theo mọi nghĩa.

Trong số những bộ phim hiện đại, là phim "Người chim" của Alejandro Iñarritu – tôi coi là một tác phẩm tuyệt vời. Nói chung, điện ảnh hiện đại, giống như toàn bộ cuộc sống hôm nay, bên ngoài thì vô cùng giả tạo còn bên trong thì nông cạn. Châu Âu già cỗi đang hấp hối, không còn dòng máu mới. Châu Âu đang nghiền ngẫm lại những gì đã có, nhưng châu Âu không có nguồn tài nguyên.

Xung lực mới chỉ xuất hiện ở nơi nào dòng máu mới. Và chính nó xuất hiện ở những quốc gia mà chúng ta từng gọi là thế giới thứ ba. Thế giới này ngày hôm nay đang bắt đầu thức dậy. Điện ảnh đang tích cực phát triển ở Châu Mỹ Latinh và Châu Á. Hay những bộ phim của đạo diễn người Iran Majid Majidi là những tác phẩm tuyệt vời, có một không hai. Ai nhận ra điều này ? Không một ai! Điện ảnh và nghệ thuật nói chung tồn tại ở những nơi có những vấn đề của cuộc sống con người. Có nghĩa là ở đâucuộc sống ở đấy có điện ảnh và nghệ thuật. Còn khi trên trang bìa của tạp chí có uy tín "Lancet", một người phụ nữ được đề nghị gọi tên không phải là đàn bà mà là "một cơ thể có âm đạo" ... Đối với tôi, “Oscar” cũng đã kết thúc  kể từ thời điểm người được đề cử cho giải thưởng này bắt buộc phải thực hiện tất cả những yêu cầu vô lý như vậy.

Tôi nhớ điện ảnh Mỹ những năm 1970 với bộ phim "Buổi chiếu cuối cùng” và những bộ phim khác. Điện ảnh thuở ấy thật tuyệt vời vì tràn ngập ý tưởng! Còn nền điện ảnh Hoa Kỳ hôm nay...Chúng tôi đang rất háo hức cố gắng để được như nó đây! Nhưng chúng tôi không thể nào làm như họ được, nên đã xẩy ra mọi sự quanh co, xiên xẹo ... Giống như mặc bộ đồ sang trọng lên chiếc quần lót bẩn; tưởng như không nhìn thấy nhưng vẫn bốc mùi.

 

Về hiệu ứng châu Á

Theo thời gian, nổi lên trên bề mặt các nền văn minh khác với châu Âu. Có một thời điểm, điện ảnh Ấn Độ chiếm trung tâm sự chú ý. Bây giờ là điện ảnh Hàn Quốc. Nó mạnh mẽ, đẫm máu và rất dân tộc. Nói chung, đy là một điều đáng kinh ngạc: chỉ có quốc gia thực sự mới có thể trở thành quốc tế. Phim Trung Quốc do người Trung Quốc làm ở Hollywood và phim họ làm ở nước họ hoàn toàn khác nhau! Vài năm trước, tôi là Chủ tịch Hội đồng giám khảo ở Bắc Kinh. Tôi đã xem một thứ điện ảnh Trung Quốc như vậy ở đó! Không phải kiểu tinh tế phương Đông nào đó được áp dụng cho một sản phẩm quốc tế. Không, nó là thứ điện ảnh Trung Quốc thực sự!

Vì vậy, hiện tượng gia tăng sự quan tâm đến điện ảnh Hàn Quốc ngày nay là điều đương nhiên, nhưng nó cũng sẽ chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn như bất kỳ sự gia tăng nào khác. "Ký sinh trùng" của đạo diễn Bong Joon Ho đã làm điên đảo cả thế giới vài năm trước, thật tuyệt. Nhưng tôi không thể nói rằng bộ phim ấy gây ấn tượng với tôi nhiều như " Người chim " hay "Bố già". Điện ảnh châu Á- đó còn là một nền thẩm mỹ khác, và chúng ta rất tham lam với những nền thẩm mỹ mới. Nhưng chúng giống như ẩm thực Nhật Bản. Ngon không, ngon. Nhưng không phải thứ dành cho mỗi ngày. Thật thế sao? Điện ảnh Hàn Quốc là vậy!

Bằng cách nào đó Kurosawa đã xúc phạm tôi. Đạo diễn này là một hiện tượng thật đáng kinh ngạc. Ông ấy rất thích phim của tôi, chúng tôi nói chuyện rất vui vẻ. Và cũng đã nhiều lần chúng tôi túy lúy cùng nhau! Nhưng rồi một lần chúng tôi đến Nhật Bản. Tôi gọi điện thoại cho cô trợ lý của Kurosawa để biết ông ấy đang làm gì và cô trợ lý trả lời điều gì đó không rõ ràng. Và cuối cùng mọi điều cũng vỡ lẽ: ông ta đang giận tôi. Vì sao chứ? Vì ông đã đặt chân vào  vào mảnh ruộng của Kurosawa khi ông  thực hiện bộ phim “Urga”. Tôi nghĩ: sao thế nhỉ? Kurosawa cũng đã làm phim về Dostoevsky mà! Thế mà chúng tôi có giận ông ấy đâu! Điều này chỉ nói lên rằng chúng ta không nên động chạm tới thế giới của họ.

 

Ai đang tìm ý nghĩa, chứ không phải tiền bạc?

Nền Điện ảnh của chúng ta vẫn chưa chết, dù trên thực tế là nó đang cố gắng giống bất kỳ ai khác, ngoài điều giống chính chúng ta. Nhưng tôi cho rằng việc cấy ghép văn học Nga sang những mảnh ruộng khác mà chúng ta đang làm sẽ không đi đến đâu cả. Bạn thấy đấy, thật là một trò đùa tức cười ... Ngay cả người vô gia cư của chúng ta, người chưa bao giờ đọc bất cứ thứ gì trong đời và không biết Dostoevsky là ai, anh ta vẫn đến từ đất nước của Dostoevsky, và Dostoevsky biết anh ta. Do đó, bằng cách này hay cách khác, anh ta bị ràng buộc về mặt di truyền với nền văn hóa vĩ đại nhất đã và đang tồn tại ở Nga. Nghe có vẻ khá hoang đường, nhưng tôi muốn tin vào điều đó. Và tôi thực sự hy vọng, hơn nữa, tôi tin rằng vẫn có những người đang tìm kiếm ý nghĩa (mặc dù ngày nay người ta  đang cố xóa bỏ những tìm kiếm này trên khắp thế giới) cho tác phẩm, chứ không chỉ nhắm tới tiền bạc hay hình thức thể hiện.

Liệu có ai trong tương lai sẽ đọc tác phẩm văn học của chúng ta, của Dostoevsky, Tolstoy? Và đây là vấn đề của giáo dục, mà tôi luôn nói đến. Nếu chúng ta vẫn còn ràng rịt với những gì được cung cấp cho chúng ta ngày hôm nay bởi hệ thống giáo dục thì đấy là một thảm họa. Nhưng tôi thực sự mong rằng lương tri và tình cảm của cha mẹ sẽ chiến thắng mọi thứ chỉ nhắm sinh lợi, không có giá trị, không có ý nghĩa gì. Và kết quả là, những thứ đó không đào tạo ra những công dân, mà ra những đàn gia súc cho các tập đoàn toàn cầu, điều mà bất kỳ câu trả lời nào cũng sẽ được tìm thấy trong Wikipedia.

Câu hỏi này - theo quan điểm của tôi, thuộc về an ninh quốc gia – chứ không phải do tôi quyết định. Tôi không chống lại "những con số", không chống lại trí tuệ nhân tạo. Nhưng những chuyển động mà chúng ta đang thấy diễn ra trên thế giới, chúng đã đến tận biên giới của chúng ta. Tôi hy vọng những làn sóng như thế sẽ quặt sang lối khác. Tôi nhắc lại: khi một người phụ nữ đang được đề nghị xem xét thuần túy như  một cơ thể có âm đạo, thì đây quả là một dấu chấm hết.

Tôi hy vọng rằng những người có lương tri, lương tâm lành mạnh dẫu thế nào thì thực sự họ vẫn còn cả đó. Và tôi tin họ vẫn chiếm đa số ở nước ta. Tôi cũng tin sâu sắc rằng những gì tôi đang nói bây giờ được 85–90% cư dân của đất nước chúng ta chia sẻ. Nhưng bạn không thể nghe thấy được chúng đâu! Để nghe được, cần phải có bản lĩnh chính trị. Cần một ý chí, một quyết tâm nghiêm túc. Theo tôi, điều này đã thể hiện trong bài phát biểu của Tổng thống Vladimir Putin tại cuộc Hội thảo Valdai vừa qua. Trong bài phát biểu đó đã cảnh báo: “Các bạn ơi, cho đến bây giờ vẫn còn có thể, nhưng sau đó thì không đấy nhé!”.

 

 TÔ HOÀNG

(Theo “Sự thật thanh niên” - Nga)

Tags: Đàm luận

Tin liên quan