Cầu Long Biên trở thành đối tượng thẩm mỹ để họa sĩ Thành Chương sáng tác bộ tranh được trao tặng ‘Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội’ năm 2026.
Cầu Long
Biên được xây dựng tại Hà Nội cuối thế kỷ 19, do hãng Daydé & Pillé của
Pháp thiết kế và thi công. Khi mới khánh thành, cầu Long Biên được đặt theo tên
của Toàn quyền Đông Dương lúc bấy giờ Paul Doumer. Thế nhưng, người dân Hà Nội quen
gọi là cầu sông Cái hoặc cầu sông Hồng. Về sau, cầu Long Biên trở thành tên gọi
chính thức và phổ biến.
Sử dụng hệ
thống giàn thép, với đường sắt chạy ở giữa và đường bộ giao thông ở hai bên, cầu
Long Biên là một công trình đặc trưng với các cấu kiện được liên kết bằng đinh
tán. Trải qua chiều dài lịch sử, cầu Long Biên giống như “cuốn sử bằng thép” của
Hà Nội. Đứng trên cầu Long Biên có thể nhìn thấy một Hà Nội rất khác với những
bãi phù sa, làng xóm ven sông, đường chân trời của đô thị hiện đại và những
đoàn tàu chầm chậm đi qua.
Họa sĩ Thành
Chương sinh năm 1949, là con trai của nhà văn Kim Lân (1920-2007). Họa sĩ Thành
Chương thổ lộ niềm riêng với cầu Long Biên: “Tuổi thơ tôi đá bóng, chơi bi, đánh
đáo dưới gầm cầu miệng lúc nào cũng ê a Hà Nội có cầu Long Biên, vừa dài vừa rộng
bắc trên sông Hồng, tàu xe đi lại thong dong, bộ hành tấp nập gánh gồng ngược
xuôi, trên cầu luôn nhộn nhịp vui, dưới cầu nước chảy xanh rờn bãi ngô… Cả đời tôi
gắn bó với cây cầu thật sâu nặng. Có lúc nghĩ vẩn vơ, nếu không có cầu Long
Biên không biết Hà Nội sẽ như thế nào nhỉ? Tôi đã vẽ bộ tranh cầu Long Biên với
tất cả tình yêu Hà Nội”.
Ngày nay,
dù Hà Nội đã có nhiều cây cầu hiện đại hơn, thì cầu Long Biên vẫn giữ một vị
trí đặc biệt trong ký ức đô thị. Bởi lẽ, cầu Long Biên vừa là di sản kiến trúc,
vừa là biểu tượng văn hóa của Thủ đô. Họa sĩ Thành Chương gọi cầu Long Biên là
Cầu Vàng, cây cầu đã được tách khỏi màu sắc vật lý quen thuộc để bước vào một
không gian tinh thần.
Giải thưởng
Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội năm 2026 tôn vinh bộ tranh cầu Long Biên gồm
12 bức của họa sĩ Thành Chương, ở hạng mục “Tác phẩm”. Do đang điều trị bạo bệnh,
họa sĩ Thành Chương không có mặt tại lễ trao giải, nhưng bộ tranh cầu Long Biên
của ông nhận được nhiều sự tán thưởng của công chúng và đồng nghiệp.
Nhà nghiên
cứu mỹ thuật Quách Cường đánh giá: Hoạ sĩ Thành Chương không vẽ cây cầu như một
đối tượng được nhìn thấy, mà như một điều đã được sống, được nhớ và được suy
tư. Ở đây, hội hoạ không còn là sự tái hiện, mà trở thành một hành vi chiêm
nghiệm, nơi hình ảnh được gạn lọc đến mức chỉ còn lại những gì thiết yếu nhất của
cảm xúc và ý niệm thời gian.
Trong hội
hoạ của Thành Chương, màu sắc chưa bao giờ là yếu tố phụ trợ. Ở loạt tranh cầu
Long Biên, hòa sắc như trở thành một tràn đầy năng lượng, nơi cảm xúc dần được
hiện hình. Có những bức tranh rực rỡ như một dải cầu vồng, nơi màu sắc chồng lớp,
giao thoa, tạo nên cảm giác chuyển động liên tục. Ở đó, cầu Long Biên không còn
là hình hài cụ thể, mà là một nhịp điệu chuyển động của ánh sáng. Ngược lại,
trong những bức mang sắc đỏ thẫm, màu trở nên dày và đặc, như tích tụ trăm năm
của thời gian và ký ức.
Đáng chú ý,
những bức vẽ cầu Long Biên có nền vàng hoặc xám nhạt lại mở ra một không gian
khác, không gian của sự lắng đọng. Màu ở đây không còn “cất tiếng nói”, mà gần
như đang“tạo nhịp thở thời gian”, tạo ra một khoảng lặng, nơi người xem không
phải bị dẫn dắt, mà được tự do trôi trong niềm cảm nhận của chính mình.
Một chi tiết
lặp lại trong nhiều tác phẩm vẽ cầu Long Biên là hình ảnh mặt trăng. Tròn,
tĩnh, và gần như không bị chi phối bởi không gian xung quanh, mặt trăng hiện ra
như một chứng nhân lặng lẽ. Đó có lẽ là điều mà hoạ sĩ Thành Chương đã đạt được
trong loạt tranh này, không phải là việc vẽ một cây cầu, mà là việc giữ lại một
ký ức giao thoa văn hóa Đông Tây trong ánh sáng, trong màu sắc, và trong sự im
lặng thấm đượm của văn hoá Việt Nam.
NNMT
