‘Những chiếc lá’ là một tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Đình Thi được chọn cho thí sinh viết nghị luận môn Văn ở kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, diễn ra sáng 11/6.
“Những chiếc
lá” không phải tác phẩm tiêu biểu của nhà thơ Nguyễn Đình Thi, chắc chắn không
thể nào có “văn mẫu”. Đưa bài thơ “Những chiếc lá” vào phần nghị luận, thực sự
thách thức khả năng cảm thụ và diễn đạt của thí sinh. Bởi lẽ, đừng nói đến học
sinh lớp 12 mà ngay cả giáo viên Văn cũng chẳng mấy người từng tiếp cận “Những
chiếc lá” như một khách tri âm thụ hưởng thi ca.
Phần thi
viết (6 điểm) môn Văn kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm nay, gồm hai câu.
Câu thứ nhất (2 điểm) có lẽ chưa được những người ra đề cẩn trọng phản biện một
cách cần thiết.
Nguyên văn
câu hỏi: “Nước Mĩ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát
minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người
trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm
thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?
Ý “gợi dẫn”
không ổn, vì Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk… đều không phải những nhà
phát minh. Lẽ ra phải “gợi dẫn” cho chính xác “Nước Mĩ có Steve Jobs, Mark
Zuckerberg, Elon Musk... với những sản phẩm công nghệ góp phần làm thay đổi thế
giới”.
Mặt khác, “gợi
dẫn” nhiều nhân vật thì không nên hướng đến câu hỏi chỉ một nhân vật. Lẽ nào, vì
Steve Jobs đã qua đời, phải đặc biệt ưu ái truy cầu “Steve Jobs Việt Nam”?
Câu thứ
hai (4 điểm) yêu cầu viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ “Những
chiếc lá”. Nếu không tính tiêu đề, thì bài thơ “Những chiếc lá” đã hơn 200 chữ.
Viết 600 chữ để phân tích 200 chữ, e rằng hơi miễn cưỡng. Nguyên văn bài thơ “Những
chiếc lá” như sau
“Chiều lạnh
cóng, vườn cây vắng tanh, gió thổi bay lao xao những chiếc lá rụng trên mặt cỏ
Những chiếc lá nâu, đen, rách quăn queo
Đâu những ngày xuân, chúng ta xoè biếc đón về ríu rít những đàn chim
Những buổi trưa hè, chúng ta um tùm che mát cho người đi đường mồ hôi nhễ nhại
Những chiều thu nhẹ trong, chúng ta thắp vàng trên đầu bao đôi người yêu
Đến hôm nay, gió bấc đã dứt chúng ta, ném xuống đất bụi
Chiều lạnh cóng, những chiếc lá rụng bay lao xao trong vườn cây
Ai bé nhỏ vừa đi tới
Giữa gió buốt, chú bé lụi hịu xuýt xoa, loạt xoạt, loạt xoạt, chiếc chổi tre
quét trên mặt cỏ
Sắp tối rồi. Chú bé ôm từng ôm lá nén vào chiếc bao tải dần căng phồng
Đi đâu, chú bé vác bao tải to, trên con đường đầu ô bụi bặm
Đây rồi, dưới mái bếp tranh, chú bé ngồi vốc từng nắm lá khô nhóm lửa, đặt nồi
cơm, đợi mẹ đi làm về
Khói hắc hắc thơm thơm bay lên
À, à, vậy chứ, - những chiếc lá reo phù phù, nhảy nhót”.
Bài thơ “Những
chiếc lá” được nhà thơ Nguyễn Đình Thi công bố lần đầu tiên cách đây hơn 20 năm.
Đây là một trong rất ít bài thơ viết cho đối tượng học trò của nhà thơ Nguyễn Đình
Thi, mà ông cũng không sở trường thể loại này. Bài thơ “Những chiếc lá” mượn lời
chiếc lá để tự bạch về một vòng đời hữu ích. Tính hữu ích của sự vật, tính hữu ích
của thiên nhiên, được thể hiện bằng một câu chuyện kể. Các chi tiết nối nhau ken dày không chừa ra một
khoảng trống mỹ cảm nào, thật không dễ để thí sinh khái quát giá trị nghệ thuật
của “Những chiếc lá”.
Rõ ràng,
những người ra đề thi môn Văn muốn triệt để phân loại trình độ của thí sinh kỳ
thi tốt nghiệp trung học phổ thông, khi cho viết nghị luận phân tích bài thơ “Những
chiếc lá”. Và dĩ nhiên, học sinh lớp 12 cũng không thể nhận diện vị trí bài thơ
“Những chiếc lá” trong dòng chảy thơ suy tưởng của nhà thơ Nguyễn Đình Thi.
Sinh thời,
nhà thơ Nguyễn Đình Thi ra mắt cả thảy sáu tập thơ: “Người chiến sĩ” in năm
1956, “Bài thơ Hắc Hải” in năm 1959, “Dòng sông trong xanh” in năm 1974, “Tia nắng”
in năm 1983, “Trong cát bụi” in năm 1992 và “Sóng reo” in năm 2001.
Phù hợp với
đối tượng học sinh, chỉ nên chọn các tác phẩm trong ba tập “Người chiến sĩ”, “Bài
thơ Hắc Hải” và “Dòng sông trong xanh”. Bởi lẽ, giai đoạn ấy, nhà thơ Nguyễn Đình
Thi còn dành nhiều biên độ mở cho cảm xúc, chất ưu tư vẫn được nêm nếm gia vị
bay bổng.
Còn ba tập
“Tia nắng”, “Trong cát bụi” và “Sóng reo” đã là giai đoạn khác của hành trình
thơ Nguyễn Đình Thi, tập trung lắng đọng nội tâm và chiêm nghiệm thế sự, đòi hỏi
nghiên cứu chuyên sâu để “giải mã”. Thậm chí, ông không ngần ngại viết những câu
thơ lược bỏ vẻ đẹp ngôn từ để đặc quánh ý nghĩ, đúng nghĩa thơ văn xuôi.
Bài thơ “Những
chiếc lá” nằm ở tập “Trong cát bụi”. Vì vậy, học sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp
trung học phổ thông năm nay muốn đạt điểm cao môn Văn, giống như một nhiệm vụ ít
khả thi.
TUY HÒA
