Nhà thơ Phạm Thiên Thư, tác giả bài thơ ‘Ngày xưa Hoàng Thị’ được nhạc sĩ Phạm Duy phổ thành ca khúc nổi tiếng hơn nửa thế kỷ qua, vừa vĩnh biệt dương gian chiều 7/5 tại TP.HCM, hưởng thọ 87 tuổi.
Nhà thơ Phạm Thiên Thư sinh năm 1940 ở Hải Phòng,
nhưng trải qua thời thơ ấu ở Hải Dương. Năm 1954, ông theo gia đình di cư vào
Sài Gòn. Con đường đến với thi ca của nhà thơ Phạm Thiên Thư rất tình cờ, bởi
ông là người luôn có chí hướng lánh xa chen lấn thị phi.
Năm 1968, chàng trai 28 tuổi Phạm Kim Long lấy bút
danh Phạm Thiên Thư để in tập thơ đầu tay vỏn vẹn 500 bản. Sự thành công giai
đoạn khởi nghiệp, được thi sĩ Phạm Thiên Thư nhìn nhận đơn giản: “Tiền nhuận
bút tôi đem đi giúp anh em khó khăn và bệnh tật. Tôi cũng không ngờ nhiều người
thích thơ tôi, nên thuộc với nhau”.
Suốt hành trình sáng tạo, nhà thơ Phạm Thiên Thư có
nhiều bước chuyển dịch lạ lùng, như viết “Đoạn trường vô thanh” để kể tiếp
“Truyện Kiều” của Nguyễn Du, soạn lại Bộ Kinh Hiền gồm 9 quyển, 46 chương thành
12.062 câu thơ lục bát lấy tên “Kinh Hiền Hội Hoa Đàm”, hoặc viết “Từ điển cười
– Tiếu liệu pháp” bằng 24 ngàn câu thơ tứ tuyệt. Những cú tung tẩy đó cũng giúp
nhà thơ Phạm Thiên Thư được Trung tâm sách Kỷ lục Việt Nam nhiều lần vinh danh.
Tuy nhiên, tên tuổi ông phổ biến rộng rãi nhờ những bài thơ được Phạm Duy phổ
nhạc như “Đưa em tìm động hoa vàng”, “Em lễ chùa này”, “Gọi em là đoá hoa sầu”…
và nổi tiếng nhất là “Ngày xưa Hoàng Thị”.
Viết bằng thể thơ 4 chữ giàu nhịp điệu, bài “Ngày xưa
Hoàng Thị” hơn 30 câu, chủ yếu kể lại chuyện tình lãng đãng tuổi học trò. Cái độc
đáo của bài thơ là tách họ tên người con gái Hoàng Thị Ngọ thành hai phần, phần
“Hoàng Thị” nằm ở tựa đề và phần “Ngọ” đưa vào nội dung. Trên mặt văn bản,
“Ngày xưa Hoàng Thị” không có câu thơ xuất thần, nhưng khả năng cảm thụ thi ca
và kỹ thuật sử dụng luyến láy của nhạc sĩ Phạm Duy đã làm nên một ca khúc rung
động sâu xa.
Ai từng nghe ca khúc “Ngày xưa Hoàng Thị” đều tìm thấy
cảm xúc về thuở mơ mộng của mình, sự đắm đuối của trái tim mới lớn, sự trong trẻo
của kỷ niệm yêu đương: “Bao nhiêu là ngày/ Theo nhau đường dài/ Trưa trưa chiều
chiều/ Thu đông chẳng nhiều/ Xuân qua rồi thì/ Chia tay phượng nở sang hè”. Những
câu 6 chữ trong ca từ, dĩ nhiên là của nhạc sĩ Phạm Duy phóng bút thêm, dựa
trên những câu 4 chữ của Phạm Thiên Thư.
Ca khúc “Ngày xưa Hoàng Thị” được công bố lần đầu tiên
vào năm 1971, qua tiếng hát Thái Thanh. Sức lan tỏa của “Ngày xưa Hoàng Thị”
trong đời sống âm nhạc, khiến không ít người quan tâm đến thân phận thực sự của
Hoàng Thị Ngọ, và cũng không ít người tự nhận mình là… Hoàng Thị Ngọ.
Theo ký ức của nhà thơ Phạm Thiên Thư thì bài thơ
“Ngày xưa Hoàng Thị” được viết vào năm 1966, khi bất chợt ông đi trên con đường
cũ và hồi ức về giai đoạn học trò hồn nhiên. Trong bài thơ, Phạm Thiên Thư viết:
“Mười năm rồi Ngọ/ Tình cờ qua đây/ Cây xưa vẫn gầy/ Phơi nghiêng dáng đỏ/ Áo
em ngày nọ/ Phai nhạt mấy màu/ Chân theo tìm nhau/ Còn là vang vọng…”. Nghĩa
là, trong ký ức nhà thơ Phạm Thiên Thư, chân dung Hoàng Thị Ngọ được ghi tạc
lúc còn nữ sinh rất ngây thơ.
Nhà thơ Phạm Thiên Thư chia sẻ, Hoàng Thị Ngọ sinh năm
Nhâm Ngọ 1942 nên bố mẹ đặt tên Ngọ luôn. Hoàng Thị Ngọ nhỏ hơn Phạm Thiên Thư
hai tuổi, nhưng học chung lớp ở trường trung học Văn Lang. Nhà của cả hai đều nằm
ở khu vực Tân Định- Sài Gòn, nên con đường Trần Quang Khải với những cây dầu
cao vút mỗi ngày đều chứng kiến nữ sinh Hoàng Thị Ngọc bước chậm rãi phía trước,
còn chàng trai Phạm Thiên Thư rụt rè đi sau ngắm trộm nhớ thầm: “Em tan trường
về/ Cuối đường mây đỏ/ Anh tìm theo Ngọ/ Dáng lau lách buồn…/Lòng sao rưng
rưng/ Như trời mây ngợp/ Hôm sau vào lớp/ Nhìn em ngại ngần”.
Và tất nhiên, không gian đô thị của mối tình ấy, khác
hẳn với chút thôn dã mà nhạc sĩ Phạm Duy cố tình tạo ra trong ca khúc: “Em đi dịu
dàng/ Bờ vai em nhỏ/ Chim non lề đường/ Nằm im giấu mỏ/ Anh theo Ngọ về/ Gót
giày lặng lẽ đường quê…”.
Nhan sắc của Hoàng Thị Ngọ như thế nào, mà đi vào tác
phẩm nghệ thuật một cách diễm lệ như vậy? Nhà thơ Phạm Thiên Thư miêu tả sinh động:
“Ngọ có dáng người thanh mảnh với mái tóc dài thả ngang vai. Mỗi khi xếp hàng
vào lớp, cô ấy đứng đầu hàng bên nữ, tôi đứng cuối hàng bên nam, tha hồ...chiêm
ngưỡng! Vào lớp, cô ấy ngồi bàn đầu, tôi ngồi bàn cuối, cũng tha hồ chiêm ngưỡng!
Ngọ học rất giỏi, còn tôi chỉ giỏi đánh lộn!”.
Trái ngược nhau như thế, nên Phạm Thiên Thư yêu Hoàng
Thị Ngọ bằng một mối tình nhẹ nhàng sương khói, chưa bao giờ hẹn hò cũng chưa
bao giờ thề nguyện. Có chăng, chỉ là một phút giây chàng lấy hết can đảm để bày
tỏ chút chân thành với nàng “Em tan trường về/ Đường mưa nho nhỏ/ Trao vội chùm
hoa/ Ép vào cuốn vở/ Thương ơi vạn thuở/ Biết nói chi nguôi/ Em mỉm môi cười/
Anh mang nỗi nhớ…”, mà khi phổ nhạc thì nhạc sĩ Phạm Duy nhấn nhá “muôn thuở
còn thương, còn thương”.
Chung quanh “Ngày xưa Hoàng Thị”, có nhiều giai thoại
lâm ly. Nhân vật Hoàng Thị Ngọ có thể không biết nỗi tương tư của Phạm Thiên
Thư “Dáng ai nho nhỏ/ Trong cõi xa vời/ Tình ơi… tình ơi…”. Thế nhưng, không
khó đoán định, với sự nổi tiếng của ca khúc “Ngày xưa Hoàng Thị” thì người đẹp
Hoàng Thị Ngọ cũng ngỡ ngàng trước hạnh phúc được làm nguyên mẫu cho một niềm cảm
hứng nghệ thuật. Bao nhiêu năm qua, Hoàng Thị Ngọ bằng xương bằng thịt chưa bao
giờ xuất hiện trước công chúng. Ngôi nhà ngày xưa của Hoàng Thị Ngọ trên đường
Thạch Thị Thanh, phường Tân Định, TPHCM cũng đã đổi chủ từ lâu. Những người thạo
tin cho biết, Hoàng Thị Ngọ sau năm 1975, đã định cư ở Mỹ và có một cuộc sống
êm đềm. Có người cùng thời đã vẽ lại chân dung Hoàng Thị Ngọ với những phác thảo
trang nhã, nhằm tri ân một bóng hồng đã góp phần làm nên tác phẩm “Ngày xưa
Hoàng Thị” gửi gắm bao nhiêu tâm tư cho những người yêu cái đẹp thánh thiện:
“Xưa theo Ngọ về. Mái tóc Ngọ dài. Hôm nay đường này. Cây cao hàng gầy. Đi
quanh tìm hoài. Ai mang bụi đỏ đi rồi…”.
Trong bài thơ “Ngày xưa Hoàng Thị”, nhà thơ Phạm Thiên
Thư phấp phổng “Đời như biển động/ Xóa dấu ngày qua”, nhưng ký ức về Hoàng Thị
Ngọ còn phảng phất trong nhiều bài thơ khác của ông. Đặc biệt, nhà thơ Phạm
Thiên Thư có bài thơ “Giai nhân” mang hơi thở kết nối với bài thơ “Ngày xưa
Hoàng Thị” làm nên thương hiệu ông: “Em là giai nhân/ Ta là thi sĩ/ Gặp em một
lần/ Mà nhớ chung thân/ Nếu ta ở gần/ Chung nhau một lối/ Dễ ngàn bài thơ/ Viết
xong một tối/ Vì em là thần/ Phải không giai nhân?”.
LÊ
THIẾU NHƠN
